Te menduarit...

Te menduarit paraqitet gati ne te gjitha nivelet e veprimtarise se njeriut, me anen e tije njeriu gjendet me sukes ne situata te ndryshme. Me te menduar njihet  thellesisht realiteti fizik, biologjik, social e psikik, zhvillimi i ketij realiteti eshte i pamundur te njihet pa te menduar. Fale  te menduarit, njeriu kontrollon dhe verteton dijenite e tij, gjykon per to sikurse edhe per sjelljet e tij dhe te tjereve, keto i vlerson sipas kritereve te vecanta  zbulon dijeni deri atehere kur jane te panjohura per te...   

Tek te menduarit si baze mbeshtetese kemi tre shtyllat qe jane te domosdoshme, ku kombinimi i tyre rezulton me te menduarit si rrjedhoje. Si shtylle e pare dhe e domosdoshme eshte dija, ku ne baze te saje te menduarit patjeter ka nevoje per nje objekt d.m.th njeriu kur mendon rrotullohet rreth nje dickaje qe eshte objekt i te menduarit, shembull: nese kemi shume dije nga fusha e nje objekti, te menduarit tane ndaj atij objekti do te jete me rezultativ. Apo tek mesimdhenesit ne qoftese mesuesit kane me shume njohuri nga lenda, lejon qe njohjet e reja te cilat ua jep nxenesve ti bejne me te kuptueshme per ta. 

Si shtylle e dyte kemi aftesite, qe mund ti quajme edhe si mjete te te menduarit, te cilat shprehen ne hapa dhe teknika te vecanta. Si aftesi te cilat jane ne lidhshmeri te ngushte me te menduarit kemi ato qe jane me pergjithshme si : vezhgimi, krahasimi, imagjinata, interpretimi dhe shume te tjera.

Dhe shtylla e trete ka te beje me qendrimet, pasi cdo individ ka qendrimet e tija rreth dickaje, qofte ato pozitive apo negative, ai cdohere mendon apo percakton pjeserisht se cmendojne te tjeret per te dhe ne cfare menyre mendojne, shembull: kemi nxenes te cilet kane qendrime te forta rreth ndonje lende, dhe veshtire eshte tua ndryshojme ato, kurse ka te tille te cilet jane me indiferent apo me averziv rreth asaj lende dhe shume lehte mund ti ndryshojne qendrimet per ate.

Procesi i te menduarit perbehet nga nje numer i madhe i kategorive apo llojeve te ndryshme. Si kategori te cilat jane me te rendesishme ne psikopedagogji kemi: te menduarit kritik si nocion, problemore dhe krijues. Megjithate eshte e vertete se proceset e nje kategorie apo lloji e plotesojne nejra - tjetren dhe secili nga to ushtron ndikim mbi gjithe te tjerat, gjegjesisht nuk veprojne te vecuara. Sa i perket te menduarit kritik per dallim nga ai problemore dhe krijues ka karakter vlersues, d.m.th te menduarit kritik mbeshtet rezultatet te analizes kritike te fakteve dhe arsyes logjike. Pra gjithcka qe duhet te pranohet ne baze te saje e ka ne kritere te fakteve dhe ne nje arsye logjike, shembull: nese ndodhemi para nje problemi, cdohere ia parashtrojme vetes pyetjet se cilat alternativa do te zgjedhe,?cka te besoj?, si te veproje?... dhe ne kete menyre analizojme te gjitha faktet ne baze te arsyes apo logjikes tone, dhe kjo eshte nje tipar i te menduarit kritik. Te menduarit krijues perqendrohet ne zhvillimin e zgjidhjeve te produkteve ose proceseve origjinale. Veglat me te cilat sherbehet, jane aftesite mendore krijuese. Ato mesohen, ashtu si edhe te gjitha aftesite tjera, d.m.th krijimtaria nuk eshte privilegj individual, por eshte pjese e univesit te aftesive menduese te secilit individ. Ajo qe e dallon te menduarit krijues nga kategorite tjera te te menduarit, eshte trajtimi divergjent dhe me imagjinat i ceshtjes qe trajtohet, gjithashtu edhe intuita apo parandjenja eshte nje burim shume i rendesishem i dijes per prodhueshmerine e kreacioneve. Keto pra, jane cilesi qe e vecojne te menduarit krijues nga te menduarit riprodhues, rikrijues.

Cdohere kur theksojme fjalen problem mendojme rreth gjerave te ndryshme, burimisht ky nocion nenkupton konflikt e cila kerkon nje zgjidhje, detyre enigme etj, eshte nje ceshtje e pazgjidhur ne mes subjektit me objektin. Pra problemi eshte perballja e subjektit me ceshtjen, kur ai nuk i shmanget asaj, dhe nuk refuzon ne zgjidhjen e saje dhe e kunderta kur subjekti i shmanget angazhimit te zgjedhjes se ceshtjes probleme nuk ka.

E gjithe zgjidhja e nje problemi apo te menduarit problemore eshte proces i sistemuar,  analitik, ku nga e njohura duhet zgjedhur e panjohura, d.m.th pervojen qe kemi pasur me pare te cilen e kemi fituar gjate zgjidhjes se nje problemi, e perdorim per zgjidhjen e nje problemi te ri, i cili eshte i ngjajshem me te meparshmin. Keshtu pra, gjate te menduarit problemore fillojme te mendojme se si ate qe dime ta perdorim per ta njohur ate qe nuk e dime.

Problemet praqesin jeten e perditshmerise se njeriut, d.m.th e tere jeta e njeriut eshte nje problem, cdo njeri ballafaqohet me to, shembull: mesuesit ballafaqohen me problemin se si ti permirsojne sjelljet e nxenesve, te njejtin problem mund ta kete edhe prindi, cdonjeri nga to mer pergjegjesi te perballet me problemin.

Te menduarit duke zgjidhur probleme mbeshteten ne tre shtylla: pervoja, aftesite dhe motivi. Cdo njeri apo mesues sa me teper pervoje qe te kete apo sa me i arsimuar te jete ka me shume aftesi per te zgjedhur nje problem, kurse motivi eshte nje faktore i vecante dhe i pashmangshem, shembull: matematika eshte lemi apo burim qe tek shumica e nxenesve nxit reaksione negative, nuk e kuptojne ate dhe si rrjedhoje cmotivohen. Dhe si shkak i saje eshte metodologjia e mesimdhenies, nese nje mesimdhënës nuk ka pervoje dhe aftesi ne lidhje me kete problem atehere eshte mese e sigurt se nxenesit do te jene te cmotivuar dhe e kunderta nese mesuesi ka pervoje dhe aftesi per ta zgjedhur kete problem atehere cdo nxenes do te perpiqet ti zvogloje ato reaksione negative ndaj asaj lemie gjegjesisht do te motivohen.

Zgjedhja e nje problemi kerkon pervoje, aftesi dhe motivim……..   

Konkludimi eshte nje forme e te menduarit, qe nenkuptojme ate se nga te dhenat dhe njohurite qe disponojme, nxjerim njohuri te reja gjegjesishte konkludojme. Por ka raste ku mund te sjellim konkludime te gabuara shembull: per nje veper muzikore do ti thoshim fjalet me te mira, vetem nese e emertojme si veper te ndonje kompozitori te famshem (edhe nese ajo ne fakt nuk eshte e tij dhe nuk ka ndonje kualitet te larte artistik), mjafton pra qe te permendet emri i atij kompozitori e ne te konkludojme per ate veper se vertete eshte veper e bukur muzikore, edhe pse ajo ne te vertete nuk eshte e tille.

Te menduarit mund te paraqitet kryesishte ne tri forma themelore. Keto jane: nocioni, gjykimi dhekonkludimi.

Nocioni konsiderohet si forme elementare e te menduarit, eshte e lidhur me te, ku ne njeren ane eshte si mjet i te menduarit, kurse ne anen tejter rezultat i tije.

Ne lidhje me perkufizimin e nocionit jane dhene mendime te ndryshme, megjithate si perkufizim me adekuat dhe me i sakte eshte ajo se nocioni eshte dukuri abstrakte, me karakter te pergjithshem e lidhur per fjalen. Kjo d.m.th se te abstraktosh do te thote te vecosh te ndash dicka, mirpo ky vecim apo ndarje behet vetem”ne mend’’e jo realisht, ne mund te abstraktojme ndonje cilesi te objektit e cila ne realitet nuk mund te vecohet shembull: mund ta abstraktojme ngjyren e ndonje objekti ku ne ralitet ajo nuk mund te hiqet prej objektit, kurse ne baze te fjales ne e transmentojme nocionin te te tjeret. Ne menyre me te thjeshte nocionin mund ta kuptojme ne baze te nje shembulli te dhene, po qe se ne kena para vetes nje figure te Skenderbeut nuk do te thote se ne duke e perceptuar apo perfytyruar ate kemi formuar nocionin, por ate mund ta formojme duke u mbeshtetur ne shkrimet e ndryshme per lufterat e tija, pastaj ne baze te ligjeratave te ndryshme qe jane folur per te.

Pervec nocionit si forme e te menduarit eshte edhe gjykimi. Gjykimet me se shpeshti i shprehim me fjali, ne te ne gjithmone i vejme ne lidhje dy apo me shume nocione, dhe kete lidhje ndermjet nocioneve ne ose e pohojme ose e mohojme. Gjykimet ne te shumten e rasteve karakterizohen me shkallen me te larte te bindjes apo besimit te subjektit, shembull: librin te cilin e lexoj gjendet para meje, ky lloj gjykimi eshte i bazuar ne te dhenat perceptive, ku niveli i besimit te subjektit eshte relativisht i madh. 

Qellimi i krijimit te ketije webquest eshte per te zbatuar njohurite e perfituara nga mesimet teorike per nje webquest, dhe pastaj per te postuar njohuri te pergjithshme per " Te menduarit "