Mga Akdang Pampanitikan: Salamin ng Mindanao

Introduction

ANO ANG MAIKLING KUWENTO?

Ang maikling kuwento - binaybay ding maikling kwento - ay isang maiksing salaysay hinggil sa isang mahalagang pangyayaring kinasasangkutan ng isa o ilang tauhan at may iisang kakintalan o impresyon lamang. Isa itong masining na anyo ng panitikan. Tulad ng nobela at dula, isa rin itong paggagad ng realidad, kung ginagagad ang isang momento lamang o iyong isang madulang pangyayaring naganap sa buhay ng pangunahing tauhan. Tinawag rin itong dagli noong panahon ng mga Amerikano at ginagawa itong libangan ng mga sundalo.

Si Deogracias A. Rosario ang tinuturing na "Ama ng Maikling Kuwento". 

   Rosario, Deogracias – CulturEd: Philippine Cultural Education Online

ELEMENTO NG MAIKLING KWENTO – 8 Elemento at Kanilang Mga Kahulugan

Narito ang walong (8) elemento at ang kahulugan ng bawat isa.

1. Tauhan – Ito ay tumutukoy sa mga panauhin sa kwento.

2. Tagpuan – Ito ay tumutukoy kung saan naganap ang kwento.

3. Banghay – Ito ay tumutukoy sa pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari sa kwento. Mayroong limang(5) bahagi ang banghay:

  • Panimula – Kung saan at paano nagsimula ang kwento.
  • Saglit na Kasiglahan – Ito ay ang panandaliang pagtatagpo ng mga tauhan sa kwento.
  • Kasukdulan – Dito na nangyayari ang problema sa kwento.
  • Kakalasan – Ito ay tumutukoy sa parte kung saan unti-unti nang naaayos ang problema.
  • Wakas – Ito ay tumutukoy kung paano nagwakas o natapos ang kwento.

4. Kaisipan – Ito ay ang mensahe ng maikling kwento sa mambabasa.

5. Suliranin – Ito ay tumutukoy sa problemang ikinakaharap ng tauhan sa kwento.

7. Tunggalian – Ito ay maaaring tao laban sa tao, tao laban sa sarili, tao laban sa lipunan, o tao laban sa kalikasan.

8. Paksang Diwa – Ito ay ang pinaka-kaluluwa ng kwento.

Basahin Maikling Kwento: Mga Elemento, Bahagi, Uri, at Halimbawa mula sa (PinoyCollection) para sa karagdagang kaalaman.
link https://pinoycollection.com/maikling-kwento/

Task

Sisimulan mo ang aralin na ito sa pamamagitan ng pagbubukas ng mga regalo. Ikinatutuwa ng marami ang makatanggap ng  regalo lalo na’t naibalot sa magaganda at halos palamuting kahon na may kasamang laso. Sa araling ito, bibigyan mo ng kahulugan ang konsepto ng regalo higit pa sa karaniwang pagtingin ng marami ukol dito. Kung kaya’t sa unang gawain ay magbubukas ka ng regalo. Inaasahan din namang maghahandog ka ng iyong regalo para sa iba. Layunin mong masagot ang mga tanong na ito: Anong regalo ang nais mong matanggap? Anong regalo ang ibig mong ibigay sa iba bilang paalala ng iyong kabutihan o pagpapahalaga sa kanila? Ano ang natatanging regalong maibabahagi mo sa bansa?

Process

MGA AKDANG PAMPANITIKAN 

Ang panitikan ay nag mula sa “pang-titik-an”. Ang kahulugan nito ay ang literatura o mga akdang nasusulat. Ito rin ay naglalaman ng mga akdang tumatalakay sa pang araw-araw na buhay. Bahagi rin nito ang mga kathang-isip, pag-ibig, kasaysayan at iba pa.
Ang akdang pampanitikan ay tumutukoy sa mga akda o mga sulatin katulad ng mga tula, maikling kwento, pabula, parabula, epiko, alamat, sanaysay, talumpati at marami pang iba. Ito rin ay nagsasalaysay ng kaalaman, damdamin, kultura, at mga ideya nga mga tao.

MAIKLING KUWENTO

Isang akdang pampanitikang likha ng guniguni at bungang –isip na hango sa isang tunay na pangyayari sa buhay.Ito ay nababasa sa isang tagpuan, nakapupukaw ng damdamin, at mabisang nakapagkikintal ng diwa o damdaming may kaisahan. Tinatalakay ang natatangi at mahahalagang pangyayari sa buhay ng pangunahing tauhan. May kapayakan at kakauntian ng mga tauhan.Nagpapakita ng isang makabuluhang bahagi ng buhay ng tao.

UGAT NG MAIKLING KUWENTO

Mitolohiya- Ito’y salaysay tungkol sa iba’t ibang diyos na pinaniniwalaang mga sinaunang katutubo.

Ang salaysay- na ito ay tungkol sa mga kababalaghan at tungkol sa kanilang mga pananalig at paniniwala sa mga anito.

Alamat- Isinasalaysay ng kuwentong ito ang pinagmulan ng isang bagay, pook, pangyayari at iba pa. Pinalulutang din dito ang mahahalagang mensahe at mga aral sa buhay.

Pabula- Ito’y isang uri ng kuwentong gumagamit ng mga hayop bilang mga tauhan. Bagama’t kathang-isip lamang ang kuwentong ito walang tiyak na batayan. Ang pabula ay naghahatid pa rin ng mahahalagang mensahe at aral ng buhay.

Parabula- Ito’y salaysay na hango sa Bibliya. Lumulutang dito ang moral at ispiritwal na pamumuhay ng mga tao at ang paglalahad ay patalinghaga.

Kuwentong Bayan- Ipinapakita sa salaysay na ito ang pag-uugali, tradisyon, paniniwala, pamahiin at kultura ng isang lipi. Inilalahad din dito ang mga suliraning hinarap ng tribu na siyang mag-iiwan ng aral at tiyak na mensahe sa mga mambabasa.

Anekdota- Ito’y nagsasalaysay ng mga pangyayaring katawa-tawa at ang mga pangyayari’y kapupulutan ng mga aral sa buhay.

MGA URI NG KUWENTO

1. Kuwentong Nagsasalaysay- Ito ay masaklaw, timbang na timbang ang mga bahagi, maluwag at hindi apurahan ang paglalahad.

2. Kuwentong Pangkatauhan- Binibigyang diin nito ang tauhan o mga tauhang guma- galaw sa kuwento. (Halimbawa: Kuwento ni Mabuti ni G.E.M.

3. Kuwentong Katutubong- Kulay Binibigyang diin nito ang tagpuan at kapaligiran ng isang pook. Masusing inilalarawan ang mga tao sa isang pook, ang mga pamumuhay nila, ang kanilang mga kaugalian at gawing napapaloob sa kuwento. ( Halimbawa: May Daigdig sa Karagatan ni Clemente Bautista)

4. Kuwentong Sikolohiko- Inilalarawang mabuti nito ang mga tauhan sa isipan ng mambabasa upang maipadama ang damdamin at nararanasan ng isang tao sa harap ng isang pangyayari o sitwasyon.

5. Kuwentong Talino- Mahusay ang pagkakabuo ng balangkas nito, kailangang lumikha ang may-akda ng makauliraning kalagayan upang mamahay sa pag-aalinlangan hanggang sa ang takdang oras ay sumapit ang paglalahad ng kalutasan.

6. Kuwento ng Katatawanan- Ang takbo ng mga pangyayari ay may kabagalan at may mangilan-ngilang paglihis sa balangkas at galaw ng mga pangyayari.

7. Kuwento ng Katatakutan- Pinupukaw nito ang kawilihan ng mambabasa sa halip na ang kilos sa kuwento. Binibigyang diin ang simulang kaisahan at bias.

8. Kuwento ng Kababalaghan- Binibigyang diin nito ang mga bagay na kapanapanabik, hindi kapani-paniwala at salu-ngat sa hustong bait, kaisipan at karanasan ng tao. Kataka-taka ang mga pangyayari subalit magbibigay ang mga ito ng kasiyahan sa mambabasa.

9. Kuwentong Pakikipagsapalarang Maromansa- Nasa balangkas ang kawilihan sa halip na sa mga tauhan ang kawilihan, sa mga kawil ng mga pangyayari ang siyang bumabalot sa pangunahing tauhan.

MGA MAHALAGANG SANGKAP NG MAIKLING KUWENTO

1. Tagpuan- Tumutukoy ito sa pook na pinangyarihan ng kuwento at kasama nito ang panahon, oras at kapaligiran. Ang mga ito ay nakatutulong nang malaki sa pagbuo ng namamayaning damdamin.

2. Banghay- Ito ang kawing-kawing ng mga pangyayari na kapag nakalas ay tapos na ang kuwento.Sa bahaging ito nailulutas ang tunggalian ng mga tauhan sa kuwento.

3. Tauhan- Ang mga taong nagbibigay buhay sa takbo ng mga pangyayari sa kuwento. Ang pinakamahalagang papel sa kuwento ay ginagampanan ng pangunahing tauhan o protagonist, sa kanya nakatuon ang interest ng mga tauhanng sumusuporta sa kanya at mga tauhang kumakalaban sa kanya.

IBA PANG SANGKAP NG MAIKLING KUWENTO

Ito ang pananaw na pinagdaraanan ng mga pangyayari. Matutukoy ng isang mambabasa ang iba’t ibang sangkap ng akda sa pamamagitan ng paningin.Sa pamamagitan ng paningin, makikilala ng mambabasa ang inilalahad na lugar, panahon at ang relasyon ngn mga tauhan.

MGA BAHAGI NG MAIKLING KUWENTO

1. Simula/ Panimula Sumasaklaw ito sa tagpuan o pook na pinangyarihan, kung kailan naganap ang mga pangyayari at sa mga tauhang gumaganap sa kuwento.

2. Saglit na kasiglahan Sa bahaging ito ipinapahiwatig ang suliraning kakaharapin ng pangunahing tauhan.

3. Tunggalian Dito inilalahad ang magkakakawing o magkakabuhol na mga pangyayari. Ang paghaharap ng pangunahing tauhan at iba pang mahahalagang tauhan sa masalimuot na mga kaganapan sa kuwento, ang pinakawili-wiling bahagi ng sinubaybayan ng mga mambabasa.

4. Kasukdulan Ito ang bahagi ng kuwento na nagbibigay ng pinakama- sidhi o pinakamataas na kapanabikan o interes sa mambabasa.

5. Kakalasan/Wakas Ang mga pangyayaring magkakabuhol sa katawan ng kuwento ay unti-unti nang nakakalas sapagkat nagkakaroon na ng liwanag ang solusyon sa mga ito.Dito binibigyan ng pagkakataon ang mambabasa na tapusin ang kuwento at magkaroon ng pagkakataong gamitin ang kanyang pag-iisip.

 

 I-download sa http://meviasy.files.wordpress.com/2011/11/brochure-ng-maikling-kwento.pdf ang brochure ukol sa kaligirang kasaysayan at mga elemento ng maikling kuwento.

Evaluation

Gawain 1: Pagmasdang mabuti ang larawan sa ibaba. Sa mga regalo na nasa larawan, pumili ka ng tatlo na sa palagay mo’y naglalaman ng tatlong inaasam na matanggap na regalo. Sagutin mo pagkatapos ang mga kasunod na tanong.

                                              Transparent Christmas Pile Of Presents Pacco Regalo Natale - Clip Art  Library

Sagutin mo ang mga sumusunod na pamprosesong tanong.

1. Alin kaya sa mga kahong ito ang naglalaman ng tatlo sa inaasam mong regalo? Tukuyin at ilarawan ang mga kahong pinili?
 

 

 

 

 

2. Ano-ano ang tatlong regalong inaasam mo? Ilarawan ang kabuluhan ng bawat isa.

 

 

 

 

3. Bakit mo inaasam ang mga regalong ito?

 

 

 

 

4. Anong damdamin kaya ang mamamayani sa iyo kung natanggap mo ang mga regalong ito? Bakit?

 

 

 

 

5. Paano mo pahahalagahan ang mga regalong ito sakaling makuha mo?

 

 

 

 

Nailahad mo na ang iyong pananaw kaugnay ng konsepto ng regalo na gusto mong matanggap at regalong handa mong ibahagi sa iba. Ngunit tulad ng isinaad, kakaiba ang regalo na pag-uusapan sa araling ito. Upang higit mong maunawaan ang tinutukoy na regalo, dumako ka sa mga kasunod na gawain.

Marahil may ilang bagay pang sumagi sa iyong isipan habang kinukundisyon mo ang iyong sarili sa pag-aaral ng panitikang Pilipino buhat sa Mindanao kaugnay ng konsepto ng regalo. Pag-aaralan mo sa puntong ito ang isang maikling kuwento na may pamagat na Regalo. Mahaharap ka sa serye ng mga gawaing gagabay, magpapayaman at susubok sa iyong pag-unawa at pagpapahalaga ukol sa karanasang Mindanaoan at kung paano nababago ng regalo ang karanasan at katauhan.

Gawain 2: Natatanging Kuwetong Nabasa

Ilahad sa grapikong pantulong sa ibaba ang dalawang natatanging maikling kuwentong nabasa mo. Maaaring ito’y maikling kuwentong Pilipino o kahit mula sa ibang bansa.

                                                            Dalawang Natatanging Maikling Kuwentong Nabasa

                                                                                          Diagonal Arrow Clip Art - Arrow Split Into 2 - (958x887) Png Clipart  Download

                                   Pamagat ng Maikling Kuwento (1)                          Pamagat ng Maikling Kuwento (2)

 

 

                                                       Long Arrow Down - Down Arrow Clip Art - 490x980 PNG Download - PNGkit                                                                           Long Arrow Down - Down Arrow Clip Art - 490x980 PNG Download - PNGkit

                                    Mahalagang Kaisipang Taglay :                                 Mahalagang Kaisipang Taglay:

 

 

 

 

                                                      Long Arrow Down - Down Arrow Clip Art - 490x980 PNG Download - PNGkit                                                                           Long Arrow Down - Down Arrow Clip Art - 490x980 PNG Download - PNGkit

                                       Mahalaga sa buhay dahil:                                        Mahalaga sa buhay dahil:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Gawain 2: Basahin at unawaing mabuti ang maikling kuwentong Regalo ni Valdwin Jay Dapin. Pindutin lamang ang link na ito http://onlinecreatives.blogspot.com/2012/02/short-story-maikling-kwento.html

Regalo: Gift in Tagalog

Ilahad sa grapikong pantulong sa ibaba ang mahahalagang impormasyon ukol sa maikling kuwentong Regalo. Palitan ng iyong sagot ang mga nakasulat sa bawat kahon. Sagutin ang mga pamprosesong tanong kasunod nito.

 

Pamagat  
Pangunahing Tauhan

 

 

 

 

Pangunahing Tagpuan

 

 

Pangunahing Suliranin

 

 

 

Kasukdulan

 

 

 

 

Pangunahing Resolusyon

 

 

 

 

Mahalagang Aral

 

 

 

Gawain 3: Gamitin ang mga mga natutuhan mo sa limang aralin ukol sa panitikan ng Mindanao, lumikha ng sulating panturismo na alinsunod sa performance task sa ibaba. I-upload ang iyong mga sulatin sa alinmang social networking site o blogging site na iyong ibigin. Ipadala ang mga link sa iyong guro at i-post din sa dashboard

                                                                                   Dayaw sa Mindanao

Malaki ang naiaambag ng turismo sa ekonomiya ng Pilipinas dahil sa maraming magaganda at nakapang-aakit na tanawin at gawain. Ngunit dahil sa mga suliranin ng seguridad at kapayapaan, partikular sa Mindanao na may maraming destinasyong panturismo, nasisira ang loob ng maraming lokal at banyagang turista na piliin ang Pilipinas lalo na ang mga pook sa Mindanao bilang pasyalan at bakasyunan. Batid ng Kagawaran ng Turismo ng iyong bayan/lalawigan ang suliraning ito ngunit matatag sila sa paniniwala sa potensyal ng turismo sa Mindanao at ang maiaambag nito sa kaunlaran ng iyong lungsod at ng bansa sa pangkalahatan. Nais makipag-ugnayan sa DOT sa kabataang tulad mo upang matulungan silang maisakatuparan ang kanilang hangaring paigtingin ang turismo sa pulo; kaya nagtaguyod sila ng programang Dayaw sa Mindanao. Ikaw ang piniling youth tourism resource person para sa nasabing programa at dapat kang magsumite ng iba’t ibang sulating panturismo na nagtatampok sa kahalagahang pangkasaysayan, kultural, pang-ekonomiya at panturismo ng isa sa mga probinsya sa Mindanao. Pipiliin ang panukalang proyekto alinsunod sa mga pamantayang ito: masaklaw na nilalaman, kapaki-pakinabang na agenda, mabisang pagpapahayag, pagkamalikhain, at gamit ng wika.
    
Rubric Sa Pagbuo NG Travel Brochure | PDF

Conclusion

Ang pantikan ay mahalaga sa ating mga buhay dahil ito ang naglalarawan sa mga karanasan, kultura, at tradisyon ng mga sinaunang Pilipino. Dahil dito, maaari nating pag-aralan ang mga pangyayari sa ating kasaysayan at magamit ang mga aral sa kasalukuyang buhay natin. Bukod rito, kung pag-aaralan natin ang mga panitikan, mas magiging pamilyar tayo sa hindi lamang sa mga pagkakamali ng ating mga ninuno, kundi pati na rin sa mga tagumpay nila.

Dahil sa panitikan, ang mga tao ay nabibigyan ng tulay sa nakaraan na maaari ring isalamin sa kasalukuyang panahon. Kaya, mas maiintindihan natin ang ating kultura at tradisyon at mas mabibigyan ito nang halaga. Kung ating titignan ang kasaysayan, isa sa mga instrumento ng rebulosyon ang panitikan. Makikita ito sa panahon ng ating mga bayani noong sinakop tayo ng mga Kastila. Dahil sa mga sulat ni Rizal at iba pang mga bayani, nabigyang inspirasyon ang mga Pinoy na lumaban para sa kanilang mga karapatan at kalayaan.

Higit sa lahat, ang panitikan ay mahalaga sa ating buhay dahil ito ay sumasalamin sa ating mga emosyon na kadalasan hindi nating maaaring ipalabas. Kaya naman, bilang miyembro ng lipunan, tayo ay napag-iisa ng panitikan.

Salamat sa inyong maiiging pagbabasa. 

Credits
Teacher Page

Ang Webquest na ito ay ginawa ni Princess S. Grino (BSEd4-Filipino) bilang output sa TTL 2.