Vaksinat

Introduction

Vaksinat jane konsideruar si nje nder arritjet me te medha te mjekesise qe prej fundit te shekullit te 18-te.Ato kane kontribuar ne nje reduktim te ndjshem te shume semundjeve infektive te femijerise,si difteria,fruthi Haemophilus influenca tip b.Shumica e vaksinave u jepen foshnjave te shendetshme,femijeve dhe te rriturve.Prandaj, eshte me rendesi qe vaksinat te demostrojne siguri dhe efektivitet.

Task

Qellimi: Te njohim cfare  jane vaksinat dhe sa lloje vaksinash kemi.

Objektivat:

1-Te analizojme cfare jane vaksinat.

2-Te njihemi me rezultatet e te vaksinuarve per vaksinen e fruthit dhe antigripit  .

3-Te njihemi me llojet e vaksinave dhe kalendarin e tyre ne Shqiperi.

 

Process

Vaksina është një suspenzion i një agjenti infektiv (për shembull virus) ose i pjesëve të tija. Suspenzioni jepet (zakonisht me injeksion) në mënyrë që të japë rezistencë ose imunitet ndaj agjentit infektiv. Tani janë duke u studiuar dhe zhvilluar lloje të tjera vaksinash si ato terapeutike. Vaksinat terapeutike mund të ndihmojnë në luftën ndaj HVI-te

Zbulimi i vaksines eshte bere nje mjek anglez Edward Jenner (1749-1823) i cili kishte vene re se fshataret merrnin line e lopeve,por ata mbeteshin imunitar ndaj lise njerezore,nje semundje qe vrau shume njerez ne ate kohe. Jenner mendoi se lia e lopeve u jepte njerezve imunitet ndaj asaj njerezore,dhe per te vertetuar kete hipoteze,ai i injektoi nje djaloshi lengun e nje pucre lia nga ajo e lopve.Pas dy muajsh kur djali u sherua,ai i injektoi atij permbajtjen e nje pucre te lise se vertet dhe vereu se djali mbetej imun ndaj saj. Kjo praktike u perdor edhe me vone kunder semundjeve te tjera dhe mori emrin Vaksine. Vaksinat sot perdoren kunder shume semundjeve sic jane poliomeliti,tetanosi etj,Disa vaksina si ajo e fruthit japin nje imunitet te perhershem,e disa te tjera si ajo e tifos japin nje imunitet i cili zgjat vetem disa muaj.Vaksinat japin imunitet aktiv pasi antitrupat prodhohen nga subjekti i injektuar.

 Llojet e vaksinave.

Vaksina e BCG

BCG është vaksinë kundër tuberkulozit. Hynë në grupin e vaksinave të dobësuara dhe ka marrë emrin në bazë të njerëzve që e kanë zbuluar: B-Bacillus, C-Calmette, G-Guerin. Kjo vaksinë jepet tek fëmijët e posalindur, pra preferohet 3-7 ditë pas lindjes, por jo më gjatë se 1 vit. E njëjta vaksinë jepet edhe në moshën 7 vjeçare, 13 vjeçare dhe në raste të veçanta edhe në moshën 19 vjeçare. Efektet anësore të vaksinës BCG janë: nyje limfatike të fryera, skuqje në vendin e injektimit, ethe, dhimbje gjatë urinimit, dhimbje abdominale (barku), vjellje dhe vdekje ose sëmundje serioze. Personat që nuk duhet të marrin këtë vaksinë janë: personat me imunitet të dobësuar, personat me HIV-AIDS, personat që kanë transplantuar organe dhe gratë shtatëzëna.

Vaksina e hepatitit viral B

Shkaktohet prej virusit të hepatitit B, i cili gjendet në gjak dhe në lëngjet e trupit, siç janë sperma ose lëngu vaginal. Ky lloj i virusit përhapet në organizëm gjatë marëdhënieve seksuale pa masa mbrojtëse, gjatë kontaktit me gjak, gjatë transfuzioneve të gjakut ose shiringave të ageve josterile, gjatë kryerjes së tatuazheve në kushte josterile, prej nënës shtatëzënë tek bebja. 5-10% të njerëzve që kanë pasur Hepatit B, bëhen bartës të këtij virusi. Prej kësaj, bartës bëhen edhe 90% e fëmijëve të porsalindur nga nënat që kanë Hepatit B. Njerëzit të cilët e kanë kaluar hepatitin B nuk mund të dhurojnë gjak. Ndalimi i hepatitit B është nëse vaksionohemi me vaksinën e hepatitit B dhe të përmisojmë kushtet higjienike.

Vaksina DTP

Kjo është vaksinë tritipëshe, e përbërë nga toksinat e difterisë, tetanusit dhe nga bakteriet e vdekura të bordotella pertusis.. Efektet anësore të marrjes së kësaj vaksine: temperaturë, përgjumësi, vjellje, anoreksi, të qara të vazhdueshme për 3 orë, të dridhura të pavullnetshme të fëmijëve me ose pa temperaturë. Kundërindikacione: Encefalopatia postvaksinale, shoku anafilaktik.

Vaksina e polimielitit

"Puna në parandalimin e poliomielitit ishte vonuar shumë si pasojë e konceptimit të gabuar të natyrës së sëmundjes njerëzor bazuar në mungesën e eksperimenteve tek sëmundjet e majmunëve," përcjellë Albert Sabin. Vaksina kundër poliomielitit, ndryshe quhet 'SALK' ose 'IPV' përmban viruse të poliomielitit të vrarë (të çaktivizuar) dhe jepet me injeksion nënlëkurorë. Me vaksinim fillojmë pas 3 muajve, ku gjatë rritjes jepet së paku 6 javë ose 42 ditë në mes të çdo doze. Jepen 2 pika nga vaksina me dextrozë me lugë sterile. Rivaksinimi bëhet kur fëmija mbush 20 muaj, 7 vjet dhe 14 vjet. Simptomat e këtij virusi janë: lodhja, temperatura, dhimbja e kokës, qafës, gjymtyrëve. Shtyrja e këtij vaksinimi bëhet kur: fëmija ka sëmundje akute me ethe. Ndërsa nuk duhet vaksionuar nëse fëmija ka pasur ndonjëherë alergji ndaj substancave që përbëhet vaksina e poliomielitit. Efekti anësorë i marrjes së kësaj vaksine është se në disa raste mund të shkaktojë alergji.

Vaksina e MRP

Është vaksinë që përbëhet nga viruset e gjalla të morbilit, rubeolës dhe parotitit. Jepet kryesisht tek fëmijët 12 muajsh me një dozë prej 0.5ml dhe çdoherë jepet mbi bërrylin e majtë. Kjo vaksinë mund të gjindet në vetëm 1 përbërës, monovaksinë, 2 përbërës (fryth+rubeole) dhe në formën e tre-vaksinës (fruth+parotit+rubeole)

Vaksinat  kunder  alergjive

Imunoterapia alergjen specifike, ose vaksina për alergji, për dallim nga trajtimet e tjera të sëmundjeve alergjike, trajton shkaktarin e problemit dhe jo vetëm simptomat si dhe efektet rezistojnë gjatë pasi trajtimi është ndërprerë.

Imunoterapia alergjen specifike është trajtimi i vetëm që mund të ndryshojë përgjigjen imunologjike ndaj shkaktarëve të alergjive dhe të ndryshojë kahjen e sëmundjeve alergjike.

Në cilat raste duhet të merret vaksina?

Vaksina duhet të merret nga personat me:

  • rinit alergjik,
  • astmë alergjike
  • alergji nga bleter

. Aplikimi i vaksinave

Aplikimi i vaksinave bëhet me rrugë subkutane, në intervale të caktuara kohore, në doza të cilat rriten gradualisht, për një periudhë tre deri në pesë vjeçare.

Në kohën e aplikimit, pacienti duhet të jetë pa simptome akute të sëmundjes (simptome alergjike-rinit alergjik, konjuktivit alergjik apo të ftohjes), dhe në veçanti pa simptome të astmës.

Pacientët ditën e marrjes së vaksinës duhet tu shmangen aktiviteteve te fuqishme, pijeve alkoolike, hyrjes në saunë, tushit te nxehtë.

 

Përfitimet nga vaksina

– Parandalon fillimin e sensibilizimeve të reja (alergjive të reja).
– Parandalon zhvillimin e astmës tek personat me rinit alergjik.
– Përmirëson simptomat dhe zvogëlon nevojën për barna simptomatike tek riniti alergjik dhe astma.
– Është i vetmi trajtim që trajton shkakun.

Trajtimi me vaksina duhet të fillojë sa më herët që të jetë e mundur, në fazat më të hershme të sëmundjes, me qëllimin kryesor-parandalimin e zhvillimit të alergjive të tjera dhe fillimin e astmës.

Description: https://telegrafi.com/wp-content/uploads/2017/06/gty_adult_vaccine_jc_141112_16x9_992.jpg
fig.2.1 Kryerja e nje vaksine

 

 

 

 

 

 

 Kalendari i vaksinave

Sëmundja

Mosha në muaj

         

mosha në vite

       
 

Në lindje

2muaj

4muaj

6muaj

10muaj

12muaj

2vjeç

5vjeç

6vjeç

14 vjeç

18-19 vjeç

Tuberkuloz

BCG

                   

Hepatit viral B

HepB

                   

Difterit,Tetanoz,Pertusis,Hepatit viral B,Infeksione nga Haemophilus ,influaze tip b

 

DTP-HepB-Hib

DTP-HepB-Hib

DTP-HepB-Hib

             

Poliomielet

 

OPV

OPV

OPV

   

OPV

       

Infeksione nga pneumokuku

 

PCV

PCV

 

PCV

           

Difteri,Tetanoz ,Pretusis

           

DTP

       

Fruth,Rubeol, Pretusis

         

FRP

 

FRP

     

Difteri,Tetanoz

               

DT

   

Difteri,Tetanoz

                 

Td

Td

Tab.2.1 Kalendari i vaksinave ne Shqiperi

 Efektet anesore te vaksinave

 

Reaksionet serioze në vaksina janë të rralla. Kur ato shfaqen, kërkojnë vëmendje mjekësore të menjëhershme. Në vendin e injektimit reaksioni tipik është skuqje dhe ënjtje. Kjo mund të ndodhë menjëherë ose disa orë pas trajtimit.

Në disa raste, mund të shfaqen simptome alergjike të theksuara sikurse teshtima, kongjestion nazal ose urtikarie.

Simptomat e reaksionit anafillaktik mund të përfshijnë ënjte në fyt, fishkëllima ose shtrëngim gjoksi dhe marramendje.

Reaksionet më serioze zhvillohen brenda 30 min. të injektimit të vaksinës. Kjo është arsyeja pse kërkohet 30 min. të përcillet pacienti pas dhënies së vaksinës.

  Vaksina e fruthit

Pёrdoren masat aktive dhe pasive tё mbrojtjes. Mbrojta pasive bёhet me aplikimin e gamaglobulinёs hiperimune humane, e cila deri nё moshёn tre vjeçare jepet nё dozё 3-5 ml me rrugё intramuskulare. Nёse jepet mbrojtja pasive deri nё ditёn e tretё pas ekpozimit ndaj sëmundjes, pengohet paraqitja klinike e sёmundjes, e nёse jepet nё ditёn 4-6, paraqitet fruthi me dekurs shumё tё lehtё.

Dhёnia e gamaglobulinёs bёhet vetёm nё rast tё epidemisё te fёmijёt kahetik (tё dobёt fizikisht), te ndonjё sёmundje qё nuk mund tё aplikohet vaksina. Mbrojtja aktive kundёr fruthit bёhet me vaksinё tё cilёs i nёnshtrohen tё gjithё fёmijёt posa tё kenё mbushur 12 muaj, konkretisht tё gjithё personat prej moshёs 1-14 vjeçare e tё cilёt nuk e kanё kaluar sёmundjen.

Vaksinimi kundёr fruthit bёhet me njё dozё prej 0.5 ml tё vaksinёs sё dobёsuar e cila jepet me rrugё subkutane (nёnlёkurё) nё pjesёn e pasme tё krahut. Vaksina mund tё jepet zakonisht si vaksinё e kombinuar fruth+parotid + rubeolё.

Rivaksinimi i fёmijёve bёhet para moshës shkollore.

Pas infeksionit nga kjo sёmundje mbetet imunitet i pёrjetshёm

 

 Vaksina antigripit

Vaksina e antigripit permban pjes inaktiv (viruse te coptuara jo te gjalle)te viruseve qe mendohet se do qarkullojne gjat sezonit te gripit.

Vaksinimi kryhet ne cdo kohe gjate periudhes qe viruset e gripit qarkullojne. Vaksinat e gripit duhet te kryhen cdo vit kryesisht ne fillimin e stines se vjeshtes e deri ne muajin marse.

Vaksinimi i pervitshem eshte i rendesishem pasi viruset e gripit jane te paparshikueshme. Viruset e gripit jane ne ndryshim te vazhdueshem dhe imuniteti i perfituar nga vaksina e kryer me par bie me kalimin e kohes.

Vaksina e gripit mund te kryhet nga cdo individ mbi 6 muaj.

Rekomandim te vecant per kryerjen e kesaj vaksine perfshin keto grupe risku.

  • -Punonjesit shendetesor
  • -Grate shtatzena
  • -Te gjithe te moshuarit mbi 60-te vjece
  • -Personat me semundje kronike dhe imunodeficence
  • -Personat obeze
  • -Gjithashtu edhe per kategori  te caktuara sic jane forcat ushtarake

Dy faktor  luajn rol te rendesishem ne percaktimin e  efektivitetit te vaksines ndaj gripit.Ata jane ;

  • -Karakteristikat e individit qe eshte vaksinuar si mosha ,shendeti etj.
  • -Ngjashmeria apo perputhshmeria midis viruseve te gripit ne te cilat vaksina ndaj gripit eshte prodhuar dhe viruseve te gripit qe jane perhapur(apo qarkullojne) ne komunitet.

 

Conclusion
  • Vaksina eshte nje produkt i perbere nga nje sasi shume e vogel mikroorganizmash qe mund te jene viruse apo baktere te vrara apo te dobesuara.
  • Vaksina eshte e projektuar qe te stimuloj sistemin tone imunitar ne prodhimin e antitrupave pra ne krijimin e reaksionit te pare imunitar.
  • Vaksina e antigripit permban pjes inaktiv (viruse te coptuara jo te gjalle)te viruseve qe mendohet se do qarkullojne gjat sezonit te gripit.
  • Vaksinimi kryhet ne cdo kohe gjate periudhes qe viruset e gripit qarkullojne. Vaksinat e gripit duhet te kryhen cdo vit kryesisht ne fillimin e stines se vjeshtes e deri ne muajin marseImunoterapia alergjen specifike, ose vaksina për alergji, për dallim nga trajtimet e tjera të sëmundjeve alergjike, trajton shkaktarin e problemit dhe jo vetëm simptomat si dhe efektet rezistojnë gjatë pasi trajtimi është ndërprerë.
Credits