Η τέχνη της ανθρώπινης φωνής

Όπως το σώμα στηρίζεται στο σκελετό, η επιστημονική γνώση μπορεί να αποτελέσει πλαίσιο στήριξης για την υγιή φωνητική παραγωγή. Η ισορροπία μεταξύ της τέχνης και της επιστήμης είναι το κλειδί όχι μόνο για την αναπαραγωγή παραδοσιακών μεθόδων τραγουδιού, αλλά και για την αναζήτηση των ικανοτήτων της φωνής στο μέλλον. 

Η φωνή δεν είναι ίδια σε όλους τους ανθρώπους, είναι μοναδική όπως και το δακτυλικό αποτύπωμα. Η φωνή είναι μια ταυτότητα, μια εικόνα που ο άνθρωπος δείχνει στους άλλους. Η φωνή είναι το πιο σημαντικό όργανο απ’όλα γιατί ο καθένας μας έχει και είναι ικανός να τη χρησιμοποιήσει από την πρώτη στιγμή της ζωής του.

Ο βομβαρδισμός με χιλιάδες ήχους και μουσικά στυλ μέσα από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης προκαλεί το μαθητόκοσμο να μιμηθεί τον τρόπο με τον οποίο τραγουδούντα ινδάλματά του και τις περισσότερες φορές οι επιλογές τους δεν τους ταιριάζουν με αποτέλεσμα την κακοποίηση της φωνής τους. Στη μουσική βιομηχανία σήμερα όμως η πλειοψηφία όσων αναμιγνύονται επαγγελματικά με το τραγούδι δεν έχει τις βασικές γνώσεις της λειτουργίας της και δεν ελέγχει την τεχνική της.

Κατανοόντας λοιπόν τη φύση και τη δομή του φωνητικού μηχανισμού, τα είδη των φωνών αλλά και των διαφόρων ειδών του ρεπερτορίου οι μαθητές θα είναι σε θέση να αξιολογούν την τεχνική κατάρτιση και την ερμηνευτική δεινότητα των ινδαλμάτων τους και να αντιμετωπίζουν το όποιο πρόβλημα προκύψει από την μίμηση τους.

Οι φωνητικές μας χορδές τραγουδούν !!!

[video:https://www.youtube.com/watch?v=-XGds2GAvGQ] 

Σκοπός σας είναι:

• Να μάθετε πόσο σημαντικό είναι το όργανο της φωνής
• Να γνωρίσετε τα είδη της φωνής και το ρεπερτόριο
• Να συνειδητοποιήσετε την ανάγκη της εκμάθησης τεχνικής και της φωνητικής υγιεινής
• Να αναγνωρίσετε τις άπειρες δυνατότητες της φωνής
• Να στηρίξετε όλα τα παραπάνω συγκεντρώνοντας υλικό

Για την διεκπεραίωση όλων των σκοπών θα σχηματίσετε ομάδες. Η κάθε ομάδα θα παρουσιάσει το υλικό της στις άλλες και στο τέλος θα συνεργαστείτε για να δημιουργήσετε μία ολοκληρωμένη παρουσίαση με power point που θα περιλαμβάνει όλες τις πληροφορίες. θα προβάλετε αυτή την παρουσίαση σε όλη την τάξη. Οι δράσεις που θα αναλάβουν οι ομάδες θα είναι οι εξής:

• Ψάχνετε υλικό στο διαδίκτυο με βιντεάκια με τις φωνητικές χορδές και με αντιπροσωπευτικά είδη του φωνητικού ρεπερτορίου 
• Συγκεντρώνετε φωτογραφικό υλικό με την ανατομία του φωνητικού συστήματος
• Επικοινωνείτε με ειδικούς για τη φροντίδα της φωνής
• Ερευνάτε θεωρητικό υλικό, για τη σχέση επιστήμης και τέχνης, σε σχέση με τη φωνή 

Εμπρός να ξεκινήσετε την έρευνα..!

 Η Πρώτη Ομάδα θα αναλάβει να μελετήσει τα παρακάτω δύο κείμενα. Έπειτα να παρακολουθήσει τα βίντεο και αφού μελετήσει και συζητήσετε μεταξύ σας θα καταγράψετε τα συμπεράσματα σε ένα κείμενο τριών σελίδων.1ο Κείμενο

Φωνή

Φωνή είναι ο ήχος που παράγεται από το στόμα και το λάρυγγα των ζώων και των ανθρώπων. Σε κάθε ζωντανό οργανισμό υπάρχει ένας ειδικός μηχανισμός ή ένας τρόπος διαμέσου του οποίου δημιουργείται η φωνή, ο ήχος με τον οποίο αυτός συνεννοείται με το περιβάλλον του. Στον άνθρωπο η φωνή παράγεται με τη λειτουργία του φωνητικού συστήματος.  Στα  φωνητικά όργανα σχηματίζονται οι φθόγγοι.

Φωνητικό σύστημα

Το σύστημα το φωνητικό αποτελείται από τα εξής τμήματα:

Οι "φωνητικές χορδές". Είναι δύο πτυχές του βλεννογόνου που είναι λεπτές και πολύ ευκίνητες.

Οι "ψευδοχορδές". Αυτές βρίσκονται λίγο πιο πάνω από τις γνήσιες κανονικές χορδές και είναι, σ' αντίθεση με τις προηγούμενες, σκληρές και δυσκίνητες. Ανάμεσα στα δύο αυτά ζευγάρια χορδών υπάρχει το "φωνητικό άδυτο".

Αέρας

Ο αέρας που εκπνέεται από τα πνευμόνια θέτει σε παλμική κίνηση τις φωνητικές χορδές. Μέσα στο φωνητικό άδυτο σχηματίζεται η φωνή, που μεταφέρεται, διαμέσου του "ηχείου", προς τα έξω. Το ηχείο τούτο αποτελούν οι κοιλότητες του φάρυγγα, του στόματος και της μύτης. Τέλος διαμορφώνεται και παίρνει συγκεκριμένη ελεγχόμενη μορφή η φωνή με τον ουρανίσκο, τη γλώσσα, τα δόντια, τα χείλη κλπ.

Νευρικό σύστημα

Ο όλος όμως έλεγχος της φωνής και του φωνητικού συστήματος εξαρτάται από το νευρικό σύστημα. Έτσι, λοιπόν, όχι σπάνια, εμφανίζονται τα φαινόμενα άναρθρης φωνής ή και έλλειψής της μετά από δυνατό νευρικό σοκ.

Είδη φωνής

Διακρίνονται οι ανθρώπινες φωνές ανάλογα με το ύψος τους (λεπτές ή βαθιές) που εξαρτάται από το πλάτος του λάρυγγα (στους άντρες μεγαλύτερο από τις γυναίκες και τα παιδιά), στην ένταση (δυνατές ή αδύναμες), ανάλογα με την ικανότητα των πνευμόνων και το μήκος των παλμικών κινήσεων των χορδών και, τέλος, στην χροιά, τον ιδιόμορφο εκείνο ήχο που έχει κάθε φωνή και δε μοιάζει με τις άλλες και που οφείλεται στην κατασκευή των φωνητικών κοιλοτήτων του ηχείου.

Οι άνθρωποι που έχουν λεπτή φωνή λέγονται "τενόροι" (οι άντρες) και "σοπράνο" (οι γυναίκες) και βαθιά φωνή "βαθύφωνοι" και "κοντράλτο".Τα παιδιά και οι γυναίκες έχουν λεπτότερη και πιο αδύνατη φωνή από τους άντρες. Στα αγόρια η φωνή διαμορφώνεται, μετατρέπεται σε αντρική, με τις αλλαγές που επέρχονται κι έχουν άμεση σχέση με την ανάπτυξη της σεξουαλικότητας και την ωρίμανση των γεννητικών αδένων.

2ο  Κείμενο

H ΦΩΝΗ,ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΦΩΝΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΦΩΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Βασίζεται στην γνώση και τον χειρισμό των περασμάτων της φωνής. Έχει σαν βάση την κλασσική τεχνική του bel canto*, απευθύνεται όμως σε όλα τα στυλ μουσικής. * Το belcanto είναι μια μέθοδος για την φωνή, που αναπτύχθηκε τον 17ο, 18ο και περισσότερο στις αρχές του 19ου αιώνα, στην Ιταλία, με τις όπερες των Rossini, Bellini, Donizetti. Είναι μια προέκταση της φυσικής ομιλίας και της φωνητικής έκφρασης.

Τα φωνήεντα και τα σύμφωνα εξασκούνται έτσι ώστε να προφέρονται φυσικά, με τον τρόπο της ομιλίας, και όχι με τον χαρακτηριστικό οπερατικό τρόπο, ο οποίος εξυπηρετεί τεχνικές απαιτήσεις, όπως, η μεγάλη φωνητική ένταση για εφάμιλλη δυναμική με την ορχήστρα.

Η σωστή προφορά των φωνηέντων και συμφώνων προάγει την σωστή αντήχηση τους.   Βασίζεται στην δυναμική και πλήρη έκταση της φωνής, ακριβή έλεγχο της αναπνοής, όμορφο ήχο σε όλη την έκταση, legato, λυρικότητα της φράσης, ευελιξία, παραγωγή του ήχου χωρίς προσπάθεια, ταχύτητα και δεξιοτεχνία με γρήγορα vocalize και κλίμακες, καθιστώντας την φωνή ένα άρτιο μουσικό όργανο.

Οι παραδοσιακές μέθοδοι τραγουδιού είναι δύο, που δεν ενώνουν την στηθική με την κεφαλική φωνή: Η κλασσική, οπερατική, τεχνική η οποία αναπτύσσει την ψηλή περιοχή (κεφαλική φωνή), που όμως, έχει αδυναμία στις χαμηλές νότες. Και αυτή η οποία χρησιμοποιείται στο ποπ τραγούδι και αναπτύσσει την στηθική φωνή (φωνή ομιλίας) με περιορισμένη έκταση στην ψηλή περιοχή.

Η συγκεκριμένη τεχνική ενώνει αυτές τις δύο φωνές σε μία. Χαλαρώνει την πίεση από τους εξωτερικούς μύες του λάρυγγα (λαιμός) και τους φαρυγγικούς μύες της κατάποσης οι οποίοι λειτουργούν σαν σφιγκτήρες. Αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος προσπαθεί να «φτάσει» μια ψηλή νότα σπρώχνοντας τον λάρυγγα προς τα πάνω, δίνοντας πολύ αναπνοή και σφίγγοντας το σώμα (αυχένα, ώμους, στέρνο, κοιλιά). Είναι αυτό που, συχνά, ακούμε να λένε, ότι «τραγουδάει με το λαιμό». Η λειτουργία όλων αυτών των μυών δεν χρειάζεται κατά την φώνηση. Οι  νόθες φωνητικές χορδές** (ή ψευδοχορδές) που βρίσκονται πάνω από τις αληθινές φωνητικές χορδές ανοίγουν ώστε να τους επιτρέπεται να κάνουν τις κατάλληλες λειτουργίες σε σχέση με την ισορροπία του αέρα. Ο λάρυγγας παραμένει σταθερός, οι χορδές εφάπτονται και κινούνται φυσιολογικά, το σώμα μένει χαλαρό, με τον κορμό ευθυγραμμισμένο, χωρίς να σφίγγεται και η αντήχηση μετακινείται μαλακά και σταθερά σε όλες τις εσωτερικές κοιλότητες (στοματική, ρινική, παραρινικές).

**Οι νόθες φωνητικές χορδές βρίσκονται πάνω από τις φωνητικές χορδές και είναι μεμβράνες σαρκώδεις, ερυθρές και μεγαλύτερες σε σύγκριση με τις σχεδόν λευκές φωνητικές χορδές. Με τις αληθινές φωνητικές χορδές μοιράζονται μυικές ίνες.. Οι ψευδοχορδές όταν κλείνουν, προστατεύουν τον οργανισμό από την είσοδο τροφής, ή άλλων σωμάτων, στους πνεύμονες, λειτουργία που δεν χρειάζεται κατά την φώνηση, γιατί φράσουν την είσοδο του λάρυγγα με αποτέλεσμα να πραάγεται ένας ήχος «πνιγμού» . Στην πραγματικότητα, ο στόχος είναι να ανοίξουν οι νόθες χορδές από την  μεσογραμμή (η νοητή μέση γραμμή όπου εφάπτονται οι φωνητικές χορδές) ώστε να επιτραπεί η μεγαλύτερη ελευθερία ταλάντωσης των αληθινών φωνητικών χορδών.

Οι υποεκτάσεις της φωνητικής έκτασης

Η έκταση της φωνής έχει 4 περιοχές – υποεκτάσεις: την χαμηλή, την μεσαία, την ψηλή και την πολύ-ψηλή.

Η στηθική φωνή (chest voice) εκτείνεται από την χαμηλή ως την μεσαία περιοχή (φωνή της ομιλίας)

Η μικτή φωνή (mixed voice / mix) ή μεσαία περιοχή είναι η ενδιάμεση περιοχή από την χαμηλή ως την ψηλή περιοχή, όπου αναμιγνύονται και ενώνονται οι δύο φωνές: στηθική και κεφαλική

Η κεφαλική φωνή (head voice) εκτείνεται στην ψηλή περιοχή

Η πολύ ψηλή (υπέρ-κεφαλική φωνή / superhead voice) εκτείνεται η πολύ ψηλή περιοχή αυτή που μπορεί να έχετε ακούσει ως «κόντρα νότες».

Τα περάσματα

Πέρασμα (ή passagio ή break ή bridge) είναι η μετακίνηση της φωνής από την μία υποέκταση στην άλλη: δηλαδή, από την χαμηλή στην  μεσαία, από την μεσαία στην ψηλή, από την ψηλή στην πολύ ψηλή. Οι φωνητικές χορδές και ο λάρυγγας λειτουργούν διαφορετικά από την μία περιοχή στην άλλη. Αυτό δημιουργεί διαφορετική μάζα στις φωνητικές χορδές με αποτέλεσμα να προκαλείται ανομοιογένεια του ήχου. Το πιο σημαντικό είναι να υπάρχει ισοδυναμία και ισορροπία του αέρα  και του ήχου σε όλη την έκταση, να μην είναι η μία περιοχή πιο δυνατή ή πιο αδύνατη από την άλλη. Η ένωση των δύο ηχείων, στήθους-κεφαλιού, δεν είναι άλλο παρά η εξισορρόπηση των φωνητικών χορδών από την χαμηλή στην μεσαία και την ψηλή περιοχή σε όλη την έκταση, χωρίς να υπάρχει αλλαγή στην μάζα των φωνητικών χορδών και χωρίς να εμπλέκονται οι φαρυγγικοί και οι εξωτερικοί μύες. Αυτή η ισορροπία μεταξύ των δύο εκτάσεων (στηθος-κεφάλι), και η μίξη τους στην μεσαία περιοχή (mix) κάνει την φωνή ομοιογενή και ισοδύναμη σε όλες τις εκτάσεις της, και εντελώς «ελεύθερη»!

Κάθε πέρασμα, λοιπόν, είναι μία γέφυρα (bridge) που προχωράει την φωνή στην επόμενη αντήχηση της αμέσως ψηλότερης περιοχής και αυτό εξαρτάται από την κατάλληλη κίνηση των χορδών. Γι’ αυτό έχουμε 4 έως 5 περάσματα, ανά 4η αυξημένη.

Το Falsetto (η «ψεύτική» φωνή). Από την μεσαία προς την ψηλή περιοχή συνήθως,  εκτείνεται το falsetto (αν και μπορείς να το ακούσεις σε οποιοδήποτε σημείο της έκτασης), το οποίο δεν αφορά μόνο την κεφαλική φωνή. Το  falsettο προκαλείται από την μη σωστή ένωση των φωνητικών χορδών, σε όλο το μήκος τους, με αποτέλεσμα να περνάει ο εκπνεόμενος αέρας ανάμεσα και να παράγεται «ψιθυριστός» ήχος. Αν οι φωνητικές χορδές ασκηθούν στο να κάνουν τις κατάλληλες κινήσεις το falsetto εξαφανίζεται, και η φωνή που παράγεται είναι εξ ίσου δυνατή, με τεράστιες δυνατότητες στην έκταση και την δυναμική.

Τα φωνήεντα και το στόμα. Η ισορροπία του ήχου εξαρτάται από το άνοιγμα του στόματος και των φωνηέντων. Όσο πιο στενά παράγονται τα φωνήεντα τόσο πιο κλειστές και χαλαρές μένουν οι φωνητικές χορδές και τόσο πιο εύκολα περνάει ο ήχος στην κεφαλική φωνή, τον οποίο αισθάνεσαι πίσω στην μαλακή υπερώα προς τα ιγμόρεια και μετά σε στο κεφάλι (το κρανίο). Τα μεγάλα φωνήεντα ενεργοποιούν ένταση στους εξωτερικούς μύες και στη φωνή. Αυτό που πρέπει να ανοίγει είναι το σαγόνι, χαλαρά, και όχι όλο το στόμα.

Τεχνική και στυλ. Πολλές φορές ακούμε τραγουδίστριες η τραγουδιστές να τραγουδούν, π.χ. ένα κομμάτι της Whitney Houston όπως θα τραγουδούσαν ένα lied του Schubert. Το κάθε είδος μουσικής πρεσβεύει μια συγκεκριμένη αισθητική, έναν χαρακτήρα δηλαδή, στον ήχο, την ερμηνεία, την ρυθμολογία, την αρμονία, η οποία αναφέρεται στην εποχή που αναπτύχθηκε το συγκεκριμένο μουσικό είδος, τα κοινωνικά γεγονότα που οδήγησαν σε αυτή την εκφραστική.  Αυτό σημαίνει ότι με την ίδια τεχνική, ο Pavarotti, ο Stevie Wonder και ο Dio θα  τραγουδήσουν ένα ίδιο τραγούδι εντελώς διαφορετικά, στο δικό του στυλ, ο καθένας. Αν είναι συνειδητή η απόφαση μας να κάνουμε ένα project με σύγχρονα κομμάτια που θα εκτελεστούν με κλασικό τρόπο, είναι αποδεκτό. Παράδειγμα η soprano Barbara Hendricks που τραγούδησε jazz με οπερετικό τρόπο. Ή  η Ελληνίδα μεσόφωνος Αγνή Μπάλτσα που τραγούδησε το «Γαρύφαλλο στο αυτί» του Μάνου Χατζιδάκι, από τον γνωστό κύκλο ελληνικών τραγουδιών, με κλασσικό τρόπο, παραπέμποντας στα δημοτικά τραγούδια του Μανώλη Καλομοίρη. Όταν όμως δεν έχουμε την αίσθηση του ήχου και της αισθητικής που εκφράζουμε, και πως ακουγόμαστε στα αυτιά του ακροατή, όσον αφορά το συγκεκριμένο στυλ της μουσικής, τότε υπάρχει το μεγάλο θέμα, της καλλιτεχνικής «αυτογνωσίας», όπου ο τραγουδιστής οφείλει να αναζητήσει και να γνωρίσει σε βάθος το είδος μουσικής που ανήκει.  Η καταγραφή (το  transcription) του ιδιαίτερου ύφους, τρόπου και στυλ και η μίμηση για να μάθεις ένα συγκεκριμένο μουσικό είδος, και όχι να γίνεις ένα πανομοιότυπο κάποιου άλλου, είναι ένας σίγουρος τρόπος να είσαι πιστός στο στυλ που έχεις επιλέξει να υπηρετήσεις. Οταν θέλεις να τραγουδήσεις Whitney Houston και αναγνωρίζεις ότι μοιάζεις  περισσότερο με την Μαρία Κάλλας, χρειάζεται να σκεφτείς σοβαρά, ότι πρέπει να δουλέψεις την έκτασή σου με τέτοιο τρόπο, ώστε να παράγεται ο ήχος του στυλ που θέλεις να τραγουδήσεις. Το να ηχογραφείς συχνά τον εαυτό σου, να τον παρατηρείς και να τον διορθώνεις είναι ένας πολύ καλός τρόπος.

Γυναικείες φωνές

Για τις soprano τα περάσματα διακλαδίζονται ανά 4η αυξημένη: στο

το 1ο  πέρασμα αρχίζει πάνω από το μεσαίο C, από το Ab,  Α, και το Βb είναι ακριβώς στο κέντρο του πρώτου περάσματος. Γι’ αυτό και βλέπουμε πολλές soprano να πηγαίνουν το πολύ μέχρι το Βb και να μοιάζουν με  mezzo, σπρώχνοντας να ανέβουν προς  τα πάνω  χωρίς καμία επιτυχία.

το 2ο  πέρασμα αρχίζει πάνω από το Εb, E μια 4η πάνω από το πρώτο.

το 3ο  πέρασμα αρχίζει στο Ab,  Α, και το Βb είναι ακριβώς στο κέντρο του 3ου περάσματος.

το 4ο  πέρασμα αρχίζει από το Εb, E μια 4η πάνω από το 3ο πάνω από το ψηλό C.

το 5ο  πέρασμα αρχίζει πάνω από το στο Ab,  Α.

Για τις mezzo και alto τα περάσματα είναι πιο χαμηλά.

Για τους tenoro και baritono τα περάσματα διακλαδίζονται ανά 4η – 4η αυξημένη: στο

το 1ο  πέρασμα αρχίζει πάνω από το μεσαίο C, από το Εb,  Ε. Η αλλαγή στην αντήχηση αρχίζει από το D η Εb και η μίξη από το Ε. η αντήχηση φεύγει από το στόμα και πηγαίνει πίσω από την μαλακή υπερώα. Αυτή η αντήχηση μοιράζεται, μισή στο στόμα και μισή στο κεφάλι.  Για τους μπάσους το πέρασμα αρχίζει λίγο νωρίτερα στο Βb κάτω από το μεσαίο C.

το 2ο  πέρασμα αρχίζει πάνω από το Α και Βb πάνω από το μεσαίο C. Γι’ αυτό και βλέπουμε πολλούς τενόρους να νομίζουν ότι είναι βαρύτονοι, σπρώχνοντας να ανέβουν πάνω από το Α ή το Bb προς τα πάνω χωρίς καμία επιτυχία.

το 3ο  πέρασμα αρχίζει στο Ab,  Α, και το Βb είναι ακριβώς στο κέντρο του 3ου περάσματος.

το 4ο  πέρασμα αρχίζει από το Εb, E μια 4η πάνω από το 3ο πάνω από το ψηλό C.

το 5ο  πέρασμα αρχίζει πάνω από το στο Ab,  Α.

Crossing Bridges As the pitch ascends, sound traveling from the vocal cords shift paths. Chest voice travels to the hard palate and out of the mouth. (Its «chesty» or «mouthy» feeling) As the pitch rises and goes over the first bridge, the sound begins to split, going behind the soft palate as well as to the hard palate. This is a balancing act of sorts. If too much sound is traveling in front of the soft palate and out of the mouth (you’ll begin to tighten and feel like you’re «forcing it»), the result will be a wide vowel and what is called «pulled chest». A residual result will be a high larynx. Ideally we’re looking for a balance of these frequencies as they split over the palate without straining, without the larynx «trying to help». The right balance depends on which note within the mix is being sung, and what the shape of the vowel is. Narrow vowels tend to aid in the cord’s ability to remain closed and relaxed, wide vowels tend to activate too much outside muscle. By the time you’re completely in head voice, much of the sound will be traveling behind the soft palate before exiting the skull.

Each time a singer reaches a bridge, more sound must pass behind the soft palate and more resonation within the skull should take place. Singers resist letting sound pass behind the soft palate for a couple of reasons: The first is that they hear the tone bouncing within the skull and feel that it sounds too ringy. They don’t realize that the sound they’re hearing is not what the audience is hearing. They’re picking up this sound through the skull, not from within the room they’re singing in. One way to deal with this is to record yourself passing into mix and head voice; then play back what you’ve recorded. You will hear the difference between how you really sounded and the sound you heard resonating in your head.

Το Φωνητικό Σύστημακαι η Ανατομία του

(αποσπάσματα από τοβιβλίοτης  Γκίλιαν Κέις – The Singing And The Actor.  Η επιλογή και η μετάφραση τους έγιναν από την  Σοφία Νοητή)

Η φωνή σου ή το φωνητικό σύστημα είναι ένα είδος σωλήνα που στο βάθος του στενεύει, προς την τραχεία, ενώ στην κορυφή του ανοίγει προς τον φάρυγγα, το στόμα και τη ρινική κοιλότητα. Ολο το φωνητικό σύστημα είναι ένα αντηχείο. Μπορείς να το αισθανθείς κρατώντας την αναπνοή σου και αγγίζοντας ελαφρα με τα δαχτυλά σου τον λάρυγγα. Aν προφέρεις ήχους φωνηέντων θα αισθανθεις το διαφορετικό σχήμα που παίρνει  για το κάθε φωνήεν, ακόμα κι αν τα κάνεις χωρίς ήχο.

Ο λάρυγγας και οι φωνητικές χορδές

 Ο λάρυγγας βρίσκεται στην κορυφή του σωλήνα και στεγάζει τις φωνητικές χορδές. Εκεί  δημιουργείται ο ήχος. Ο λάρυγγας είναι ένας δονητής.  Ένα αντηχείο από μόνο του δεν παράγει ήχο, μόνο ενισχύει και δίνει μορφή, και αυτό είναι σημαντικό. Η φωνή σου έχει δύο φωνητικές χορδές που παράγουν δονήσεις, ακριβώς σαν κάποια πνευστά όργανα που έχουν γλωσσίδια. Για να παράγουν ήχο κλείνουν ενάντια στην αναπνοή. Ή για να ακριβολογούμε ανοιγοκλείνουν όταν κάνεις τον ήχο.  Για καλό τραγούδι χρειάζεσαι ροή αέρα (χωρίς αναπνοή δεν μπορείς να έχεις δονήσεις), κλείσιμο των φωνητικών χορδών σε όλο το μήκος τους και αποτελεσματική χρήση της αντήχησης. Θα πρόσθετα, ότι χρειάζεσαι ένα σύστημα στήριξης για την ροή του αέρα. Είναι σημαντικό να βασίζεσαι σε αυτά τα τρία συστατικά μέρη που είναι απαραίτητα για την φώνηση: την Δύναμη, την Πηγή Ήχου, και το Φίλτρο.

Λειτουργίες

Δύναμη :     Στους Πνέυμονες, όπου η δύναμη παράγεται από την αναπνοή. Όσο πιο πολύς αέρας πάλλεται, τόσο αυξάνει η δύναμη της φωνής.Στην χαλάρωση και το άνοιγμα του σώματος.

Πηγή:    Στον Λάρυγγα, και τις φωνητικές χορδές όπου δημιουργείται ο τόνος Το Τονικό Υψος καθορίζει η αύξηση της συχνότητας των δονήσεων των φωνητικών χορδών η οποία ανεβάζει το ύψος (ψηλότερος τόνος). Αντίθετα, η ελάττωση της συχνότητας των δονησεων των φωνητικών χορδών χαμηλώνει το ύψος.     

Φίλτρο:  Στο Φωνητικό Σύστημα, που σχηματίζει και ενισχύει τον ήχο ή την αντήχηση που λαμβάνει χώρο στο φωνητικό σύστημα: Φαρυγγική, στοματική, ρινική και παραρινικές κοιλότητες.

Ορολογία στο τραγούδι για το καθένα από τα παραπάνω:

Δύναμη =  Αναπνοή, Σώμα

Πηγή =  Ήχος

Φίλτρο =  Αντήχηση

Κοίτα το σχήμα κάτω όπου η Ισχύς, η Πηγή και το Φίλτρο υποδεικνύονται σαν περιοχές.

Και πώς τραγουδάμε τις νότες; Θα επανέλθω σ΄αυτό. Πολύ απλά, η κάθε νότα ή η κάθε τονικότητα που τραγουδάς έχει μία συγκεκριμένη συχνότητα ή αριθμό ταλαντώσεων. Αν «γρατζουνίσεις» τις χορδές σε ένα έγχορδο όργανο, θα δεις ότι η  χορδή δονείται. Όταν  οι φωνητικές χορδές δονούνται, ανοίγουν και κλείνουν  μαζί έναν αριθμό από φορές ανά δευτερόλεπτο -ανάλογα με την νότα που τραγουδάμε. Η νότα ή η τονικότητα που τραγουδάμε μετριέται επιστημονικά με τον αριθμό των δονήσεων ανά δευτερόλεπτο (Hertz). Αυτή η μέτρηση είναι γνωστή ως συχνότητα.

Αυτό όλο συμβαίνει μέσα στην χρονοδιάρκεια ενός δευτερολέπτου. Ετσι οι φωνητικές χορδές  κλείνουν και ανοίγουν 256 φορές ανά δευτερόλεπτο στο μεσαίο Ντο! Ενώ στο μεσαίο Λα η συχνότητα είναι, φυσικά, 440 φορές ανά δευτερόλεπτο. Πηγαίνοντας μία οκτάβα επάνω η συχνότητα διπλασίαζεται. Γι΄αυτό το λόγο, αν το μεσαίο Ντο, δηλαδή το C4,  έχει συχνότητα 256 Hertz ανα δευτερόλεπτο, το Ντο μια οκτάβα ψηλότερα έχει συχνότητα 512 Hz, μια οκτάβα ψηλότερα 1044 Hz, κ.λ.π. Παρόμοια, το C4 μια οκτάβα χαμηλότερα έχει συχνότητα 128 Hz, μια οκτάβα χαμηλότερα 64, κ.λ.π.

Τι συμβαίνει; Καθώς εκπνέεις, ένα ρεύμα αέρα χτυπάει στις κλειστές φωνητικές χορδές και αλλάζει κυματοειδώς σε μικρότερες πνοές αέρα. Μία σειρά  από αυτές τις μικρές πνοές πίεσης του αέρα είναι που φτιάχνει την Ηχητική Πηγή. Στον λάρυγγα, όπου ξεκινά ο ήχος, ο θόρυβος που παράγεται είναι σχεδόν σαν ένα ‘κουακ’ μιας πάπιας! Μετά αναλαμβάνεται από το φωνητικό σύστημα και  ενισχύεται. Στο υπόλοιπο φωνητικό σύστημα τροποποιείται από τις ποιότητες αντήχησης του σωλήνα. Έτσι,  όχι μόνο οι φωνητικές χορδές  σου πάλλονται  εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο, έχεις και ένα ζωντανό προσωπικό equalizer (εξισοροπιστή ήχου) εκεί μέσα!

Εξαρτώμενος από το πως διαμορφώνεις (το σχήμα που δίνεις) στα αντηχεία σου (κι σ΄αυτό περιλαμβάνεται το τι κάνουμε με τα φωνήεντα και  τα σύμφωνα) μπορείς να αλλάξεις την ποιότητα του ήχου που παράγεις, εξ ου και οι πολλές σχολές τεχνικής του τραγουδιού με διαφορετική ηχητική-φωνητική ποιότητα η κάθε μία.  Αυτό  εννοούμε όταν λέμε  φιλτράρουμε τον ήχο. Υπάρχει χώρος πάνω στο στόμα (στοματοφάρυγγας) και ακόμα μέσα στη μύτη (ρινοφάρυγγας). Φέρνοντας τις φωνητικές χορδές μαζί με περισότερη ή λιγότερη ενέργεια, επίσης αλλάζει ο ήχος. Θα το ερευνήσουμε στα  Κεφάλαια 3 και 7.

‘Κεφαλική’ και ‘στηθική’ φωνή: μύθος και πραγματικότητα

Μπορείς να κοιτάξεις στο Σχήμα Ισχύς-Πηγή-Φίλτρο και να αναρωτηθείς για την κεφαλική και στηθική φωνή. Συνήθως, όταν οι άνθρωποι μιλάνε για κεφαλική και στηθική φωνή, αναφέρονται στην κεφαλική και στηθική αντήχηση. Απαιτούνται κενό και αέρας για νά πραγματοποιηθεί η αντήχηση. Ωστόσο, δεν υπάρχει κενό και αέρας οπουδήποτε στο κεφάλι πάνω από την ρινική κοιλότητα εκτός από τα ιγμόρεια.  Ακόμα κι αν υπήρχε κενό  για να αντηχήσει στο κεφάλι, δεν υπάρχει κανένας τρόπος για τον ήχο να πάει εκεί. ¨Ετσι, δέν υπάρχει κεφαλική φωνή!

Τώρα ας εξετάσουμε την στηθική φωνή. Επειδή έχεις αέρα στους πνεύμονές σου, το στήθος θα μπορούσε να είναι ένα αντηχείο. Ωστόσο, δεν ισχύει για την φωνή διότι η αναπνοή ταξιδεύει πάνω, προς και μεσα από τις φωνητικές χορδές, μέσα στον φωνητικό μηχανισμό. Δεν μπορείς να έχεις αντήχηση από μιά κοιλότητα κάτω από την πηγή ήχου.

(παρ᾽όλα αυτά, οι όροι κεφαλική και στηθική φωνή χρησιμοποιούνται, κατ᾽ ανάγκην)

Οτι αισθάνεσαι δεν είναι αντήχηση αλλά δόνηση. Ολο σου το σώμα είναι ένας δονητής. Αυτό μπορείς να το αισθανθείς, αν, όταν τραγουδάς, χοροπηδάς. Ο σκελετός που αποτελείται από άκαμπτα οστά, είναι ένας πολύ καλός αγωγός της δόνησης. Το κρανίο είναι μιά ειδική περίπτωση. Εχουμε μια δυνατή αίσθηση από την αγωγιμότητα των οστών μέσα στο κεφάλι. Μπορείς να το αισθανθείς αυτό αν μουρμουρίσεις και βάλεις τα χέρια σου πάνω στ΄αυτιά σου: το μουρμουρητό θα ηχήσει πολύ πιο δυνατά εσωτερικά, απ΄ότι όταν τ΄ακούς εξωτερικά. Ισως ο λόγος για τον οποίο  μιλάμε για κεφαλική αντήχηση είναι η αγωγιμότητα των οστών (οστέϊνη φωνή). Υπάρχουν, επίσης, μύες που χρησιμοποιούμε για να στηρίζουμε τον παλλόμενο λάρυγγα στο τραγούδι, που συνδέονται  με την βάση του κρανίου και το σαγόνι. Αυτός είναι ένας άλλος λόγος που μας κάνει αν σκεφτούμε ότι έχουμε κεφαλική φωνή. Ετσι, εχουμε μια φωνή που είναι εγκατεστημένη στον λάρυγγα.

Τώρα, ας εξετάσουμε αναλυτικότερα τι συμβαίνει στο φωνητικό όργανο όταν τραγουδάμε τις νότες.

Τα βασικά της παραγωγής του ήχου

Οταν τραγουδάς μια νότα και οι φωνητικές σου χορδές δονούνται εκατοντάδες φορές το δευτερόλεπτο, πράγματι, παράγεις μιά εκταση συχνοτήτων, την δυνατότερη, η οποία είναι η βασική. Αποκαλούμε την νότα πού τραγουδάς βασική συχνότητα. Οι άλλες συχνότητες λέγονται απόηχοι ή αρμονικές. Ας δούμε, τις αρμονικές που δημιουργούνται απο τη νότα Ντο, δύο οκτάβες κάτω από το μεσαίο Ντο.

Θ ακούσεις αυτές τις άλλες αρμονικές σαν μέρος αυτής της ξεχωριστής νότας από την οποία έχουν δημιουργηθεί. Στην  πραγματικότητα, είναι ένα κομάτι απαραίτητο αυτής της γνώριμης φράσης πού όλοι λέμε: ‘τραγουδώ στον τόνο’. Κάποιος που τραγουδάει ψηλότερα ή χαμηλότερα συνήθως δεν αντηχεί σωστά, έτσι δεν ακούμε όλες τις αρμονικές που είναι σχετικές μ΄αυτήν την ξεχωριστή νότα, και την ακούμε σαν ‘εκτος τόνου’.

Για να λύσουμε αυτό το πρόβλημα, είναι βοηθητικό να κατανοήσουμε την ακουστική της φωνής. Ακουστική είναι η επιστήμη του ήχου. Σαν ηθοποιός είσαι ήδη ενήμερος για την ακουστική, επειδή ξέρεις  ότι ο χώρος που δουλεύεις μπορεί νά αλλάξει το πώς ακούγεσαι. Κατανοώντας λίγη ακουστική βοηθάει τον κάθε  μουσικό που παίζει καποιο όργανο, περιλαμβάνοντας και τον τραγουδιστή. Οταν ένας μουσικός  μαθαίνει να παίζει, μαθαίνει πως να συναρμολογεί  το όργανό του και να λέει για τις ακουστικές του ιδιότητες.Συχνά, δεν το κάνουμε αυτό με την διδασκαλία του τραγουδιού και οδηγεί τον μαθητή να εστιάσει στο «η φωνή μου» και στο «κατά πόσο είναι καλή αρκετά». Αυτό, πιστεύω, είναι επικίνδυνο και ανθυγιεινό. Πολλοί τραγουδιστές ξεχνούν ότι βασικά είμαστε κατασκευασμένοι με τον ίδιο τρόπο και ότι οι νόμοι του ήχου είναι οι ίδιοι για όλους.

Γιατί η κάθε φωνή είναι μοναδική

Κάθε μουσικό όργανο μοιάζει με ορισμένες οικογένειες αρμονικών ανάλογα με το σχήμα του. Ετσι, μπορούμε να εξηγήσουμε την διαφορά μεταξύ μιας ίδιας νότας που παίζεται από διαφορετικά όργανα (άκουσέ ένα βιολί, ένα φλάουτο, ένα κλαρινέτο, μιά τρομπέτα, να παίζουν την ίδια νότα: όλα ηχούν διαφορετικά). Με την φωνή, τα συστατικά μέρη  έιναι τα ίδια για κάθε άνθρωπο. Γι΄αυτό, ο καθένας μπορεί να τραγουδάει. ¨Ολοι έχουμε «από λίγο»!… Ωστόσο, σχήματα και μεγέθη του φωνητικού μηχανισμού ποικίλουν τόσο όσο και τα σχήματα των σωμάτων μας. Ετσι, η κάθε φωνή είναι μοναδική.

Για να ανακεφαλαιώσουμε, εδώ είναι τα βασικά του τρόπου παραγωγής του ήχου. Χρειάζεται:

Να δημιουργήσεις χώρο στον λάρυγγα μεταξύ αληθινών και νόθων φωνητικών χορδών, έτσι ώστε να υπάρχει χώρος για τις   αληθινές      χορδές  να ταλαντώσουν και να παράγουν αρμονικές.

Επαρκή αναπνοϊκή πίεση κάτω από τις  φωνητικές χορδές, ώστε η ενέργεια του ήχου να μεταφέρεται στα  αυτιά του ακροατή.

Να δώσεις το κατάλληλο σχήμα στο φωνητικό σύστημα έτσι ώστε να επαυξάνει τις αρμονικές που θέλεις να ακούσεις (Αυτό είναι θέμα επιλογής: αν αλλάξεις  το σχήμα του οργάνου κάνοντάς το, ας πούμε, μακρύ ή κοντό, φαρδύ ή στενό, διαφορετικές αρμονικές θα αναδειχτούν).

Λοιπόν, αυτά συμβαίνουν για να φτάσουμε σωστά τον τόνο στην  όποια νότα. Εχεις ένα υπέροχο όργανο! Τώρα, μάθε πώς να το παίζεις.

Αργότερα, θα κοιτάξουμε αυτήν την δομή και τις ομάδες των μυών που εμπλέκονται, θέμα που είναι εξαιρετικά σημαντικό κεφάλαιο στο γιατί υπάρχουν δυσκολίες στα περάσματα από τις χαμηλές στις ψηλές νότες. Προς το παρόν

Οι νόθες φωνητικές χορδές (ψευδοχορδές).

Πάνω από τις φωνητικες χορδές η τετραγωνική μεμβράνη,  με ίνες να πορεύονται προς τα κάτω, συνδέει τα πλάγια σύνορα της επιγλωττίδας και του θυρεοειδούς χόνδρου προς τους αρυταινοειδείς. Αυτή η μεμβράνη σχηματίζει τα πλαϊνά τοιχώματα του λαρυγγικού προθαλάμου. Στο κάτω σύνορο της τετράπλευρης μεμβράνης, οι πυκνοί κοιλιακοί σύνδεσμοι πορεύονται με σχεδόν παρόμοια ίδια κατεύθυνση όπως και οι φωνητικοί σύνδεσμοι. Σχηματίζουν μία άνω/κάτω σύνδεση μεταξύ της γωνίας του θυρεοειδούς χόνδρου (ακριβώς κάτω από την επιγλωττιδική σύνδεση) και της άνω μοίρας των αρυταινοειδών. Οι κοιλιακοί σύνδεσμοι είναι μέρος μιας διπλής δομής που λέγονται κοιλιακές πτυχές (οι νόθες φωνητικές χορδές). Ενώ βρίσκονται πάνω και κατά καποιο τρόπο πλαγιως των φωνητικών χορδών οι νόθες φωνητικές χορδές είναι σαρκώδεις και ερυθρες σε σύγκριση με τις σχεδόν λευκές φωνητικές χορδές. Βρίσκονται κοντά με τις αληθινές φωνητικές χορδές και μοιράζονται μυικές ίνες.

Σημειώσεις:

Η φώνηση με τις νόθες φωνητικές χορδές (ήχος πνιγμού) είναι λάθος γιατί κλείνουν την είσοδο του λάρυγγα με αποτέλεσμα ο ήχος να εμποδίζεται και να μην βγαίνει καθαρός αλλά πνιγμένος . Στην πραγματικότητα, ο στόχος είναι να ανοίξουν οι νόθες χορδές από την  μεσογραμμή ώστε να επιτραπεί η μεγαλύτερη ελευθερία ταλάντωσης των αληθινών φωνητικών χορδών. Το κενό μεταξύ των αληθινών και νόθων χορδών λέγεται κοιλία.

Προστατεύουν τον Οργανισμό από την είσοδο της τροφής στην αναπνευστική διαδρομή. Λέγονται νόθες επειδή οι πρώτοι γιατροί κοιτώντας μεσα τον λαιμό ενός ασθενούς με την βοήθεια ενός κεκλιμένου καθρέφτη, παρανόησαν, θεωρώντας ότι οι νόθες  είναι οι γνήσιες φωνητικές χορδές.

Βίντεο 1: Λειτουργία φωνητικών χορδών[video:https://www.youtube.com/watch?v=Q9sxCNTg97Y]Βίντεο 2: Ασυνήθιστη χρήση φωνής από Θιβετιανό[video:https://www.youtube.com/watch?v=qx8hrhBZJ98]Η Δεύτερη Ομάδα θα συγκεντρώσει βίντεο διαφορετικών ρεπερτορίων και φωνών από τους παρακάτω συνδέσμους και θα καταγράψει πόσα είδη και τι ρεπερτόριο ανακάλυψε.[video:https://www.youtube.com/watch?v=0oToZ3wbz2Y][video:https://www.youtube…] Η Τρίτη Ομάδα να επικοινωνήσει με έναν φωνίατρο και με έναν δάσκαλο τραγουδιού και να ετοιμάσει ερωτήσεις που θα αφορούν την φωνητική υγιεινή, την εκμάθηση σωστής αναπνοής και άλλες τεχνικές για την ορθή παραγωγή του ήχου. Τα συμπεράσματά της θα τα συνοψίσει σε κείμενο δύο σελίδων.Στο τέλος της έρευνας όλες οι ομάδες θα συγκεντρωθούν και θα παραδώσουν από ένα αντίτυπο της εργασίας τους στις άλλες δύο. Θα τα μελετήσετε και θα ετοιμάσετε από κοινού μία παρουσίαση σε power point με τα συμπεράσματα και θα κάνετε ζωντανή επίδειξη 10' λεπτών των  φωνητικών ικανοτήτων και προοπτικών σύμφωνα με όσα μάθατε από την έρευνα. 

Τι λέτε;;;  Τα καταφέρατε;;;  Για να μάθετε πόσο καλά τα πήγατε, απαντήστε σε κάθε μία από τις παρακάτω ερωτήσεις, προσθέστε την ανάλογη βαθμολογία και το σύνολο θα σας δώσει την απάντηση...εμπρός λοιπόν... Ξεκινήστε!!!

Στις μέρες μας το θαύμα της τεχνολογίας έκανε την παρατήρηση του λάρυγγα και άλλων μερών που συνδέονται με την φωνητική αναπαραγωγή, πολύ εύκολη. Τοβάθος αυτού του είδους της παρατήρησης, παρείχε την απαραίτητη γνώση στουςεπιστήμονες να εξηγήσουν πως λειτουργεί ο μηχανισμός και σε συνεργασία με τους επαγγελματίες τραγουδιστές-καθοδηγητές, να βρουν τις κατάλληλες ασκήσεις για την υγιή παραγωγή και τον έλεγχο της φωνής. Δίνει, επίσης, την απαραίτητη αυτοπεποίθηση στον άνθρωπο να αποφύγει λάθη και κακές συνήθειες και την αναγκαία απελευθέρωση να δοκιμάσει καινούριους φωνητικούς δρόμους. Δεν φοβάται πια να δοκιμάσει νέους τρόπους τραγουδιού που μέχρι τώρα θεωρούνταν ‘λάθος’.

Να θυμάστε λοιπόν:

Η φωνή είναι το μόνο όργανο που δεν έχει αλλάξει στο πέρασμα των αιώνων.Όσο υπάρχει τρόπος να διατηρείτε υγιής, θα μπορεί να τραγουδά διαρκώς. Ο σκοπόςτης φωνητικής εκπαίδευσης του μέλλοντος  θαπρέπει να είναι ο πληρέστερος έλεγχος της παραγωγής της φωνής, χωρίς κίνδυνοτης φωνητικής υγείας.

Το συγκεκριμένο web quest απευθύνεται σε ηλικές γυμνασίου και λυκείου διότι οι εργασίες είναι πιο απαιτητικές καθώς και τα συμπεράσματα που ζητούνται.

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΓλώσσα: Γραπτός και προφορικός λόγος, ανάγνωση, επιχειρήματα, κριτική σκέψη.Τεχνες: Ιστορία της Μουσικής, μουσικό ρεπερτόριο ΤΠΕΑναζήτηση πληροφοριών στο διαδίκτυοΔημιουργία ψηφιακών παρουσιάσεων (power point)Κριτική χρήση του διαδικτύου   Γνωστικό αντικείμενοΝα μάθουν πόσο σημαντική είναι η ανθρώπινη φωνήΝα μάθουν τη λειτουργία της φωνήςΝα συνειδητοποιήσουν για ποιους λόγους πρέπει να τη φροντίζουμεΣυναισθηματικοί στόχοιΝα ευαισθητοποιηθούν σε σχέση με τη φωνή τουςΝα εκφράσουν τα συναισθήματα μέσα από το τραγούδι Μαθησιακή διδασκαλίαΣυνεργασία σε ομάδεςΑνάπτυξη κριτικής σκέψης Κριτική συγκέντρωση πληροφοριώνΣύγκριση αντιθετικών καταστάσεωνΟργάνωση και παρουσίαση των πληροφοριώνΑξιολόγηση της προσπάθειας

Μετά από τέτοια κούραση ας απολαύσουμε τα αποτελέσματα της καλής τεχνικής και φωνητικής υγιεινής σε ένα από τα αγαπημένα μου κομμάτια από μία τραγουδίστρια που τα εφαρμόζει..!

Adele και Skyfall

[video:https://www.youtube.com/watch?v=DeumyOzKqgI&list=RDDeumyOzKqgI#t=0]